حمله خونین به مسجد امام زمان؛ کی پشت این قصه است، داعش، طالب یا نفر سوم

۴ سنبله ۱۳۹۶ هشدار

آمار جان باختگان حمله تروریستی روز جمعه بر مسجد امام زمان در منطقه خیرخانه‌ی شهر کابل افزایش تکان‌دهنده داشته است. خبرنگاران در کابل که این رویداد را تا پاسی از شب پوشش دادند، رقم قربانیان این حمله را چهل و سه کشته و بیش از نود زخمی گزارش کردند. اما وزارت صحت عامه، آمار تلفات این حمله را بیست و هشت کشته و حدود پنجاه زخمی می‌خواند.

اسماعیل کاووسی سخن‌گوی وزارت صحت عامه صبح امروز شنبه در پاسخ به تماس هشدار گفت که آخرین آماری که به دسترس آنان قرار گرفته، نشان می‌دهد که در این حمله بیست و هشت نماز گزار جان باخته و حدود پنجاه عبادت کننده دیگر هم زخمی شده‌اند.

مسجد امام زمان در بخش شمالی کابل در حوزه یازدهم امنیتی این شهر قرار دارد. این مسجد حوالی ساعت یک و سی دقیقه بعد از ظهر روز جمعه مورد حمله گروهی و انتحاری قرار گرفت. این حمله را گروه تروریستی داعش به عهده گرفت. نخست یکی از مهاجمان انتحاری، مواد انفجاری هم‌راه‌اش را در دروازه ورودی مسجد منفجر می‌سازد. در پی آن، سه تروریست دیگر، به داخل مسجد می‌روند و نماز گزاران را، زمانی که مشغول ادای نماز جمعه بودند، با چاقو، کارد و رگبار، سلاخی می‌کنند. افزون برآن، مهاجمان، شماری از نماز گزاران بشمول زنان و کودکان را در داخل مسجد به گروگان می‌گیرند.

تلاش نیروهای امنیتی

مهار این حمله، حدود چهار ساعت به طول انجامید. پولیس ویژه، هرچند دیرتر، اما به محل رویداد رسیدند و بعد از چهار ساعت درگیری، هر سه مهاجم را از پای در آوردند. عکس‌های نشر شده، از تلاش پولیس ویژه و شهری برای نجات افراد گیرمانده در داخل مسجد حکایت دارند. یکی از این عکس‌ها، سه پولیس امنیتی را نشان می‌دهد که برای نجات یک کودک تلاش دارند. کودکی که بعدن از داخل مسجد سالم بیرون کشیده شد. این عکس هزاران بار، در شبکه های اجتماعی دست به دست شد.

عکس‌های دیگر نیز نشان می‌دهند که پولیس ویژه ده‌ها فرد گیرمانده در داخل مسجد را نجات می‌دهند. وزارت امور داخله اعلام کرد که پولیس ویژه، ۱۰۷ نماز گزار را که در داخل مسجد گیرمانده بودند، سالم نجات دادند. گرچند خود این نیروهای امنیتی نیز در این رویداد، قربانی شدند. نجیب دانش، سخن‌گوی وزارت امور داخله گفته است که در این رویداد، یک سرباز پولیس ویژه با دو پولیس امنیتی شهری کشته و هفت سرباز پولیس ویژه با دو پولیس امنیتی شهری زخمی شده‌اند.

واکنش‌های عمومی به این حمله

حمله بر مسجد امام زمان در کابل، با واکنش‌های تند داخلی و خارجی رو برو شده است. کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان این حمله را محکوم نموده و از حمله بر اماکن مقدس ابراز نگرانی کرده است. این کمیسیون گفته است که: ” حمله بر اماکن مقدس (مساجد) و نماز گزاران یک عمل غیرانسانی و غیرقانونی بوده که در مغایریت صریح با احکام دین مقدس اسلام، قواعد حقوق بشر دوستانه بین‌المللی، قوانین ملی و اسناد بین‌المللی حقوق بشر قرار دارد”.

این کمیسیون از مخالفین مسلح دولت خواسته تا اماکن مقدس (مساجد) نمازگزاران و افراد ملکی را مورد هدف قرار نداده و قواعد حقوق بشردوستانه بین‌المللی را به صورت همه جانبه رعایت نموده و بیشتر از این مرتکب جنایات جنگی و جنایات بشری نگردند.

کمیسون مستقل حقوق بشر افغانستان، دولت افغانستان، نهادهای عدلی وقضایی، به ویژه نیروهای امنیتی و کشفی  این کشور را نیز مکلف به شناسایی و مورد پیگرد قرار دادن عاملان این حمله دانسته و از این نهادها خواسته که  امنیت جانی شهروندان افغانستان را به صورت همه جانبه تامین نماید.

عبدالله عبدالله رییس اجرایی هم از عاملان حمله دیروز با نام “تروریستان جبون و بدصفت” یاد کرده و گفته است که گروه هایی که به دنبال کشتن غیرنظامیان و آماج قرار دادن اماکن مذهبی هستند، قابل بخشش و عفو نيستند.

او در یک پیام تسلیت گفته: ” تروریستان خون‌خوار و دشمنان اسلام و مسلمانان، با حملات پی‌هم و مکرر بر مساجد، تکیه‌خانه‌ها و اماکن مذهبی، مانع عبادت نمازگزاران و مومنان خداوند (ج) شده‌اند و دشمنی‌شان را با مسلمانان ثابت ساخته‌اند”.

رییس اجرایی با این پیام تسلیت اش، به وحدت و هم‌بستگی شهروندان اشاره کرده و افزوده است که این حملات بیشتر از پیش مردم افغانستان را متحد می‌سازد. او عاملان اصلی این‌گونه حملات را خطاب قرار داده و گفته است که آنها تحت هیچ شرایطی از چنگ مردم افغانستان نجات نخواهند یافت. به گفته او، به زودی فرصت تصفیۀ حساب با تروریستان و جنایت‌ کاران جنگی فرا می‌رسد.

محمد اشرف غنی رییس جمهور هم در واکنش به این حمله، روی مجازات عاملان آن تاکید کرده است.  او گفته است: ” تروریستان شکست‌خورده هیچ‌گاه نمی‌توانند با انجام چنین حملات خصمانه و ضد دینی و بشری، به اهداف شوم شان دست یابند. آنها باید بدانند که در هرکجا هدف نیروهای امنیتی و دفاعی ما قرار می‌گیرند و برای همیشه نابود خواهند شد”.

ظاهرن رییس جمهور نیز از پی‌آمدهای ناگوار چنین حمله‌ها نگران است. او وحدت و هم‌پذیری مذهبی ملت افغانستان را در سطح کشورهای اسلامی، نمونه و الگو دانسته و گفته است که هیچ جریانی با انجام اعمال تروریستی نمی‌تواند این وحدت را خدشه‌دار سازد.

رییس جمهور افغانستان اما هم‌زمان از علمای جهان اسلام خواسته که در برابر اقدامات دین‌ستیزانۀ تروریستان انزجار شان‌را بیان نمایند تا مسلمانان در فضای امن  به عبادت بپردازند. در کنار این، حامد کرزی ریس جمهور پیشین افغانستان هم لحظاتی بعد از این حمله، آن‌را به شدت محکوم کرد.

اعلام بسیج عمومی هزاره‌ها

اما در میان این واکنش‌ها، محمد محقق معاون ریاست اجرایی افغانستان نسبت به حمله بر مسجد امام زمان در کابل، واکنش تندی داشته است. او از مردم که هدف‌اش “هزاره‌های افغانستان” است، خواسته تا برای جلوگیری از تکرار این‌گونه رویدادها، بسیج شوند و در هماهنگی با نهادهای امنیتی آمادگی همه جانبه داشته باشند.

آقای محقق گفته است: ” درست است که فرزندان قهرمان شما در صفوف نیروهای امنیتی برای تامین امنیت کشور تلاش دارند، ولی شما مردم در قالب بسيج‌هاى مردمى همیشه برای مقابله با هرنوع شرایط آمادگی داشته باشید تا از وقوع چنین جنایات وحشتناک و حوادث خونین جلوگیری نمایید. چه در شهرها و چه در ولایات، در مساجد وتكايا و در هرجایی که هستید، در هماهنگی با ارگانهای امنیتی، آمادگی همه جانبه بگیرید.”

معاون ریاست اجرایی از حکومت نیز خواسته که به طرح جامع امنیتی و ادارى مناطق مركزى و نقاط آسیب پذیر افغانستان و اماکن مذهبی که به شوراى امنيت ارایه کرده اند، امکانات لازم را برای بسج مردمي جهت اجرایی شدن این طرح فراهم نماید تا مردم در کنار نیروهای امنیتی شان از جان و مال خود دفاع نموده و در جلوگیری از فجایع این چنینى سهم بگیرند.

آقای محقق که رهبری حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان را نیز بدوش دارد، یادآوری کرده که این‌گونه حملات برای ایجاد نفاق مذهبى میان شهروندان باهم برادر افغانستان طراحی و عملی می شود. بگفته او باید مردم افغانستان هوشیار باشند و با آگاهی، توطئه های آنچه را او  دشمنان ” قسم خورده” این ملت خوانده است، را خنثی نمایند.

پیشینه‌ این دست حملات

در بیش از پنج ماه گذشته که از سال روان خورشیدی در افغانستان می‌گذرد، این سومین حمله است که بالای مسجدهای مربوط به یک گروه مشخص قومی و مذهبی انجام می‌شود. نزدیک به یک‌ماه پیش، مسجد جوادیه در بکرآباد ولایت هرات مورد حمله تروریستی قرار  گرفت. این حمله را که داعش به عهده گرفت، جان ۳۵ تن را گرفت و ۶۷ تن را هم زخمی ساخت.

کمی پیش‌تر از آن در شب بیست و یکم ماه رمضان، مسجد الزهرا واقع در غرب شهر کابل نیز مورد حمله انتحاری قرار گرفت که در آن حمله نیز دست کم چهار تن کشته و نزدیک به ده تن دیگر زخمی شدند. مسوولیت این حمله را نیز داعش بدوش گرفت.

حمله بر مردم هزاره در افغانستان به این خلاصه نمی‌شود. حدود سه هفته پیش، گروه‌های طالبان و داعش بر منطقه میرزا ولنگ واقع در ولسوالی صیاد ولایت سرپل حمله کردند. این دو گروه تروریستی، پس از تسلط بر این منطقه، بیشتر از پنجاه غیر نظامی بشمول زنان و کودکان را تیرباران کردند، ده‌ها نفر را به گروگان گرفتند و مال و دارایی ساکنان این منطقه را تاراج کردند.

دو هفته پیش‌تر از آن به تاریخ دوم ما اسد همین سال، طالبان یک موتر نوع کاستر را در غرب شهر کابل هدف حمله انتحاری قرار داد که در آن بیش از بیست تن کشته و چندین تن دیگر هم زخمی شدند. سرنشینان این موتر گرچند کارمندان وزارت معدن و پترولیم بود، اما همه مربوط به یک گروه خاص مردم افغانستان بودند.

سال گذشته نیز، مسجد باقرالعلوم و زیارت سخی در کارته سختی کابل، و عزاداران عاشورا در مزار شریف هدف حمله قرار گرفته بودند. افزون برآن، حدود یک سال پیش، اعتراضات جنبش روشنایی هم در دهمزنگ کابل هدف قرار گرفت که در نتیجه آن بیشتر از هشتاد نفر که همه هزاره بودند کشته شدند.

داعش، طالب و یا حزب اسلامی؛ مسوول کیست

مسئولیت همه این حمله های خون‌بار را به استثنای حمله بر موتر کارمندان وزارت معدن، گروه داعش به عهده گرفته است. در ظاهر این گروه تروریستی در پی ایجاد اختلاف میان اقوام و مذاهب در افغانستان اند. امری که مردم را نیز نگران ساخته است. اما این موضوع که آیا واقعن داعش به چنین دست‌آوردهایی در افغانستان دست یافته، یا هم واقعیت دیگری در پشت پرده این سریال نهفته است، پرسشی است که هنوز پاسخ نیافته.

برخی از افراد آگاه و دارای پیشینیه استخباراتی، داعش را در افغانستان یک نام خیالی و ابزاری می‌دانند. از جمله امرالله صالح رییس پیشین امنیت ملی افغانستان روز جمعه و پس از حمله بر مسجد امام زمان در کابل گفت که : ” کشتار نمازگزاران در تکیه خانه قلعه نجار ها یکی دیگر از سلسله جنایات ضد بشری است که شبکه های طالبان زیر نام داعش مرتکب شده اند. سالهاست من یاد آور میشوم که داعش واقعی در افغانستان نیست. این‌هایی که زیر نام داعش کشتار می‌کنند هسته‌ها و شبکه های طالبان اند که با گرفتن مزد بیشتر حملات بر هموطنان شیعه ما را سازمان میدهند”.

آقای صالح اخیرن چند ماهی به عنوان وزیر دولت در امور اصلاحات بخش امنیتی  هم کار کرد. او بعدن از این سِمت اش استعفا داد. او روز جمعه در صفحه رسمی اش گفت که طالبان و داعش در ریشه، هیچ فرقی ندارند و هر دو از دید فکری و پایگاه حمایوی از یک نقطه آب می‌خورند.

آقای صالح در این نوشته‌اش در صفحه رسمی فیس بوک خود به گلبدین حکمتیار هم اشاره ای کرده است. او با نگاه تردید گونه به آقای حکمتیار گفته است: ” زمانی حکمتیار به داعش بیعت کرده بود. شورای صلح از او راجع به تشکیلات، شیوه طرح ریزی عملیات‌ها، توجیه هدف گیری‌ها در داخل افغانستان و دیگر مسایلی که بتواند ما را در سرکوب دشمن کمک کند سوال نماید. این موضوع جدی است. توافق نامه ای عفو او شامل مسوولیت های دو جانبه می‌شود”.

این اشاره رییس پیشین امنیت ملی افغانستان در حالی است که گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان، درست چهار سال پیش در ماه اسد ۱۳۹۲ در پیامی به مناسبت عید فطر، به رویدادهای سیاسی داخل افغانستان اشاره کرد و از جمله به جایگاه هزاره ها در نظام کنونی افغانستان به شدت انتقاد کرد. او در پیام عیدی اش، به هزاره‌ها هشدار داد که “آنروز فرا خواهد رسید که مردم مظلوم افغانستان برای احقاق حقوق غصب شده شان کمر ببندند و در آن زمان در هیچ گوشه کشور پناه‌گاهی برای خود نخواهند یافت. بعضی از آنها به ایران فرار خواهند کرد و ایران هم با آنها سلوک وحشیانه و بیرحمانه خواهد کرد.”

آقای حکمتیار در بخش‌های دیگری نامه خود به مقایسه وضعیت کنونی با زمان خروج نیروهای شوروی از افغانستان پرداخته و گفته بود که با خروج نیروهای خارجی از افغانستان حامیان داخلی آنها “با چنان عقوبت دردناک مواجه خواهند شد که برای نسل‌های آینده مایه عبرت باشد.”

آن زمان این هشدار نسل کشی هزاره از سوی حکمتیار، با واکنش های تندی رو به رو شد. اکنون که او مدتی است به پروسه صلح پیوسته است، هزاره های افغانستان نیز بیشتر هدف قرار می‌گیرند. یعنی با توجه به گفته های امرالله صالح، اگر آقای حکمتیار عضو گروه داعش بوده است و مسوولیت این همه حملات را داعش به عهده می‌گیرد و از سوی هم او هزاره ها را به قتل عام و نابودی تهدید کرده بود، پس جایگاه او به عنوان نفر سوم در این معادلات پیچیده امنیتی در کجا قرار دارد ؟

آصف سحر

هم رسانی