راه حل ساده است؛ حکومت باید جلو رشد افراطیت در دانشگاه‌ها و مساجد را بگیرد

۱۶ عقرب ۱۳۹۶ هشدار

یک روز پس از بازداشت استاد مضمون ثقافت اسلامی دانشگاه خصوصی دانش در پروان که قصد انجام حمله انتحاری داشت، وزارت تحصیلات عالی می‌گوید که تفکر داعشی و تندروانه قصد نفوذ در تمامی نهادهای افغانستان را دارد که تحصیلات عالی نیز در این زمینه استثنا نیست.

عارفه پیکار سرپرست دفتر سخن‌گوی وزارت تحصیلات عالی می‌گوید که تفکر داعشی و تندروانه از استادان و دانشجویان برای ورود به نهادهای اکادمیک، به عنوان ابراز استفاده می‌کنند و در هر نهاد ابزارهای متفاوتی برای رشد این افکار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

حدود یک‌سال پیش عبدالحفیظ منصور عضو مجلس نمایندگان افغانستان از موجودیت اندیشه‌های افراطی و تروریستی در دانشگاه‌ها و مساجد این کشور سخن گفت. آقای منصور در یک نشست عمومی مجلس نمایندگان گفت، ثقافت اسلامی عملن در دانشگاه‌های افغانستان تروریست پرورش می‌دهد و نیروهای امنیتی در کنار نبرد با چنین گروه‌هایی، بهتر است توجه‌شان را به خشکاندن فکر تروریستی جلب کنند.

آقای منصور با استناد به روند رو به رشد تفکر داعشی در دانشکده شرعیات دانشگاه کابل گفته بود، افرادی‌که دست به اعمال تروریستی می‌زنند، به‌دلیل تبلیغات تندروانه‌‌ی برخی از مساجد و مراکز آموزشی و تحصیلی به این باور می‌رسند.

هنوز یک سال از این اظهارات و انتقادهای آقای منصور نگذشته، اما تهدیدات و نگرانی‌های را که او از آن هشدار داده بود، در پروان روز گذشته دیده شد. دیروز فردی به نام حسیب الله استاد مضمون ثقافت اسلامی یکی از دانشگاه‌های خصوصی در ولایت پروان، پیش از آنکه موفق به انجام حمله انتحاری شود، از سوی نیروهای امنیتی بازداشت شد.

پولیس پروان گفته که این انتحار کننده را با مواد انفجاریی همراهش از قریه تاغمه در ولسوالی سالنگ بازداشت کرده است. فرهاد هاشمی سرپرست مدیریت جنایی پولیس پروان به هشدار گفت، حسیب الله استاد دانشگاه خصوصی دانش و از باشنده‌گان ولسوالی سید خیل ولایت پروان است.

وزارت تحصیلات عالی افغانستان می‌گوید که بررسی‌های این وزارت در مورد بازداشت این استاد دانشگاه خصوصی دانش در ولایت پران که قصد انجام حمله انتحاری را داشت، آغاز شده اما هنوز مشخص نیست که این استاد با چه روی‌کرد و پیش‌زمینه‌های دست به این اقدام زده است.

رویدادهای مشابه که پیش از این اتفاق افتادند

گرچند رابطه استادان دانشگاه‌ها به خصوص دانشکده‌های شرعیات و همچنان دست داشتن مراکز دینی با گروه های تروریستی در افغانستان حرف تازه‌ای نیست و پیش از این نیز در کابل و ولایت‌های افغانستان رویدادهای مشابه به ثبت رسیده است. اما به نظر می‌رسد نبود یک برنامه مشخص از سوی حکومت برای پیش گیری از رشد افکار تروریستی در افغانستان، می‌تواند خطر بالقوه‌ای در کنار جنگ‌جویان تروریستی برای افغانستان باشد.

دانشگاه کابل، بزرگ ترین و با اعتبار ترین دانشگاه افغانستان، اکنون تبدیل به محل ترس‌ناک برای گروه‌ها و جوانان دموکرات تر و دانشجو شده است. ترسی که همه نگرانی دارند شاید روزی از درون دانشکده شرعیات دانشگاه کابل، گروهی از افراد مسلح داعشی بیرون شده و دانشجویان را به رگبار ببندند.

این احتمال خیلی دور از انتظار هم نیست. پیش از این ریاست امنیت ملی یک استاد شرعیات دانشگاه کابل را به جرم ارتباط با گروه داعش بازداشت کرده بود که پس از چند روز دوباره رها شد. شاید برای همین بود که حفیظ منصور یک نماینده‌ای به شدت مذهبی در پارلمان افغانستان نسبت به عواقت این دانشکده هشدار می دهد و تأکید دارد برای ختم جنگ و جلوگیری از رشد افراطیت، نهادهای مانند دانشکده شرعیات دانشگاه کابل و یا دیگر دانشگاه‌ها تصفیه گردد.

تنها این نیست. ولایت غربی هرات که به شهر علم و عرفان شهرت دارد، اکنون تبدیل به یک شهر پر از گروه های تروریستی و یا حامیان این گروه‌ها شده است. در ۳۰ اسد امسال، بزرگ ترین مرکز دینی در این شهر، برای چند روز به بزرگ‌ترین جنایت‌کار گروه تروریستی داعش که از طراحان اصلی فاجعه میرزاولنگ ولایت سرپل بود، پناه داده بود. تروریستی که از سوی امنیت ملی و نیروهای ایتالیایی مستقر در هرات بازداشت شد و از سرنوشت آن خبری در دست نیست.

چند روز پیش نیز، دو تن از شاگردان یک مسجد به سربازان پولیس در مربوطات حوزه سوم امنیتی ولایت هرات، شلیک کردند که سپس از سوی نیروهای امنیتی بازداشت شدند. یا ولایت شرقی ننگرهار که اکنون مرکز اصلی گروه تروریستی داعش است. دو سال پیش ده‌ها دانشجوی دانشگاه ننگرهار به جرم حمل پرچم داعش و طالبان از سوی امنیت ملی بازداشت شدند. این‌ها، همه نمونه‌های تکان دهنده‌ای از تروریست پروری و ترویج افکار افراط گرایانه در دانشگاه‌ها و مراکز دینی در افغانستان است.

بازنگری نصاب درسی ثقافت اسلامی؛ وعده‌ای که تحقق نیافت

با این همه اما سال گذشته به تاریخ هفتم قوس، عبدالحفیظ منصور عضو مجلس نمایندگان افغانستان به دنبال سخنان واکنش برانگیزش، در یک نشست خبری در کابل از ترویج افکار افراطی و تروریستی در مساجد، مراکز دینی و دانشگاه‌ها انتقاد و ابراز نگرانی کرد. او آن زمان گفت:” مراکزی که تا دیروز در داخل خاک پاکستان تروریست تربیه می‌کردند، امروز در برخی از مساجد در داخل افغانستان برای خود لانه‌هایی پیدا کرده‌اند.”

 مراکزی که به گفته آقای منصور در آن، ذهن‌ جوانان به سمت افراط‌گرایی و اعمال تروریستی کشانده می‌شود. آقای منصور که خود نیز در یکی از دانشگاه‌ها استاد مضمون ثقافت اسلامی است، پیشنهاد تغییر و تصحیح محتویات مضمون ثقافت اسلامی را در دانشگاه‌ها داده و گفته بود که ده‌ها تن از استادانی که در دانشگاه‌ها مضمون ثقافت اسلامی را تدریس می‌کنند، از محتوای آن شکایت دارند اما صلاحیت اصلاح محتوای این مضمون را هم ندارند.

در آن زمان، وزارت تحصیلات عالی افغانستان پس از جنجال های زیاد روی مواد درسی ثقافت اسلامی، وعده بازنگری محتوایی در این مضمون را داد.  بری صدیقی معین امور محصلان وزارت تحصیلات عالی اوایل تابستان امسال به هشدار گفته بود، که هنوز تغییری در مواد درسی ثقافت اسلامی نیامده، اما کمیسیونی تشکیل شده و کار روی مواد آن جریان دارد.

اکنون عبدالحفیظ منصور عضو مجلس نمایندگان افغانستان می‌گوید که وزارت تحصیلات عالی چهار روز بعد به تاریخ ۲۰ عقرب، برگزاری نشستی را به منظور ایجاد اصلاحات در مضامین درسی دانشگاه‌ها روی دست دارد که بررسی و بازنگری مضمون ثقافت اسلامی نیز شامل آن است.

چیزی که سرپرست سخن‌گوی وزارت تحصیلات عالی افغانستان نیز به آن اشاره می‌کند و می‌گوید، بزودی نصاب درسی تمامی دانشگاه‌های افغانستان بازنگری می‌شود و بخش ثقافت اسلامی نیز شامل آن است. عارفه پیکار به هشدار می‌گوید، در هفته‌های آینده نخستین اجماع ملی بازنگری نصاب تحصیلات عالی در کابل برگزار خواهد شد و گام‌های عملی برای برگزاری این نشست برداشته است.

انتقادها، تلاش‌های را در پی داشته است

با این همه اما عبدالحفیظ منصور عضو مجلس نمایندگان که انتقادهای او با واکنش شماری از نمایندگان مجلس رو به رو شده بود، می‌گوید که انتقادهای او تاثیراتی ابتدایی در زمینه‌ای بازنگری نصاب درسی دانشگاه‌ها داشته؛ اما با توجه به اهمیت این موضوع، اقدام‌های عملی چندانی برای آوردن اصلاحات لازم، صورت نگرفته است.

به گفته آقای منصور در سطح بزرگ‌تر شورای امنیت ملی افغانستان نیز طرح برنامه‌های را در این زمینه روی دست گرفته؛ اما تاکنون گام‌های عملی برداشته نشده است. به گفته آقای منصور پروژه‌های نیز از سوی وزارت ارشاد، حج و اوقاف برای آموزش و تعلیم امامان مساجد روی دست گرفته شده است.

 آقای منصور تأکید دارد که قرار بود یک جلد کتاب نیز برای رهنمایی و همکاری با امامان مساجد به تیراژ ۱۰۰ هزار نسخه از سوی وزارت ارشاد، حج و اوقاف به چاپ برسد؛ اما نمی‌داند چرا تا اکنون این کار صورت نگرفته است.

این در حالی است که به گفته آقای منصور خطر و تهدیدهای رشد افکار افراطی با گذشت هر روز بیشتر می‌شود و مردم افغانستان را همه روزه صدمه می زند. آقای منصور به هشدار می‌گوید: “هر روزی را که ما از دست می‌دهیم، متوجه باشیم که ذهن هزاران هزار جوان، و کودک ما با افکار نادرست، انحرافی و خشن مسموم می‌شود.”

او تاکید دارد که تروریزم تنها با ابزار جنگ مهار نخواهد شد و برای نابودی این پدیده در کنار جنگ، به مبارزه نرم، فکرسازی، تعلیم و تربیت و آوردن اصلاحات در سیستم آموزشی و تحصیلی در نهادهای مدرن و سنتی افغانستان نیاز است.

اگر این کار نشود، احتمالن حمله به مساجد بیشتر از این که در یک سال گذشته بوده، گسترش یابد و غیر نظامیان بیشتر قربانی این افکار تندروانه شوند. شاید تلاش عالمان دین یکی از راه‌های جلوگیری از رشد افراطیت باشد. گروهی که در هر مورد انتقاد دارند، اما در مورد انتحار و حملات تروریستی با احتیاط برخورد می‌کنند.

جلیل پویا

هم رسانی