ترکیه چه کرد که این‌همه سریال دارد

۶ قوس ۱۳۹۶ هشدار

بررسی تاثیر سریال‌های تلویزیونی ب‌ویژه درامه‌های دنباله‌دار ترکی، در میان خانواده‌های افغانستان از آن دست مباحثی است که در مورد آن بسیار نوشته و سخن گفته شده، اکنون پرداختن به این مبحث نه‌تنها رنگ‌باخته بل‌که ما را به جواب درستی هم نمی‌رساند. این مقال قصد دارد، به سریال‌های ترکی از زاویه‌یی متفاوت نگاه کند.

رشد کیفیِ سریال‌های ترکی

سریال‌های تلویزیونیِ ترکیه چگونه در طول سال‌های اخیر به این شکل از لحاظ کیفی، محتوای داستانی و ارزش ساخت ارتقا یافتند. سوال دیگری که مطرح می‌شود در ارتباط با این موضوع است که با چه پشتوانه‌یی سریال‌های ترکیه در این تعداد قسمت بالا و با این سرعت بسیار زیاد تولید می‌شوند. کافی است سریال‌های ترکیه را با نمونه‌های غربی مقایسه کنید تا متوجه شوید که تعداد قسمت و فصل‌های تولید شده توسط استدیوهای ترکیه به مراتب بیش‌تر از سریال‌های طولانی آمریکایی است.

اگر به آمار و ارقام درآمد سریال‌های ترکیه طی یک‌دهه گذشته نگاه کنیم با اطلاعات عجیبی روبرو می‌شویم. ترک‌ها در سال ۲۰۰۴ میلادی با فروش سریال‌های شان به شبکه‌های خارجی تنها یک‌میلیون دالر درآمد داشتند، مبلغی که به هیچ‌وجه تاثیری در اقتصاد کلان این کشور نداشت. با ادامۀ تولیدات ترکیه، این کشور توانست در سال ۲۰۰۸ درآمد خود از فروش برنامه‌های تلویزیونی را به ۱۰ میلیون دالر در سال برساند.

ترکیه در سال ۲۰۱۴ میلادی توانست با یک برنامه پنج‌ساله درآمد خود از فروش محتوای تلویزیونی را به ۱۵۰ میلیون دالر برساند. هر چند این رقم در مقابل ۱۰۰ میلیارد دالر درآمد ترکیه از صادرات آن بسیار ناچیز است اما مسوولین تاثیرگذار در اقتصاد این‌کشور، به دنبال رشد صادرات و فروش سریال‌های تلویزیونی هستند.

آن‌چه به نظر مي‌رسد در اين ميان قطعيت دارد، اين است كه تركيه مدل زندگي و سياست مورد علاقه خود را از طريق سريال‌هايش به كشورهاي ديگر صادر مي‌كند. سكولارسيم، تساهل و تسامح در رفتارهاي اجتماعي، اولويت اقتصاد بر مسائل ديني و… برخي از اين موارد است كه نمايش پي‌درپي آن در سريال‌هاي تركي سبب شده تا اين روزها شهرهاي مثل استانبول به مقصد مورد علاقۀ افغانستانی‌ها گشته که امکان سفرهای توریستیِ بیرون از کشور را دارند.

در همين‌زمان كه اين گزارش را مي خوانيد، بسیاری از شبکه‌های خصوصی در کابل كه سريال‌هاي تركي را پخش مي‌كنند، پخش تبليغ انواع محصولات ترکی را نیز انجام می‌هند. این محصولات از وسایل ساختمانی ساخت ترکیه گرفته تا لباس، وسایل برقی و بخاری‌های ترکی، درب و پنجره‌های ترکی و فروش آپارتمان‌های رهایشی در شهرهای ترکیه را در بر می‌گیرد. بدین ترتیب کابل و دیگر شهرهای افغانستان به برکتِ سریال‌های ترکی، به بازارِ فروش محصولات نه‌چندان با کیفیتِ ترکی بدل گشته‌اند. همه‌روزه در نقاط مختلف شهرکابل دفاتری ب‌کار آغاز می‌کنند که برای دل‌گرمی و علاقۀ بیش‌ترِ مشتريان و خريداران آپارتمان‌های رهایشی در ترکیه، برای آنان اقامت این‌کشور و دیگر امتیازها را فراهم می‌آورند و حتي هزينه تکت رفت و برگشت آن‌ها به تركيه نيز از سوي اين شركت‌ها پرداخت می‌شود.

با كمي تأمل مي‌توان دريافت كه ترك‌ها حالا پس از چند سال سرمايه‌گذاري، راه خالي كردن جيب‌هاي مردم افغانستان را از فروش انواع محصولات ترکی پيدا كرده اند و جذب سرمايه‌هاي سرگردان افغانستانی راهي تازه یافته‌اند. اما هركس كه آپارتماني در تركيه مي‌خرد بايد بداند اين كشور شباهت زيادي به تصويري كه در سريال ها ديده، ندارد.

نفوذ دولتِ اردوغان در کمپنی‌های سریال‌سازی

با این‌که ساخت این سریال‌ها دولتی نیست و کانال تلویزیونی و پرودکشن‌های خصوصی ساخت محصولاتِ تلویزیونی را در ترکیه عهده دار اند، اما دولت ترکیه نیز با هزینه‌کردن پول‌های بسیار هنگفت، با تمرکز روی تولید سریال‌های با کیفیت و صادر کردن آن‌ها نه‌تنها روی موارد اشاره شده تمرکز داشته بل‌که سعی دارد قدرت و افکار دولت ترکیه را به نمایش درآورد. با وجود شرایط اشاره شده، ساخت سریال با کیفیت در اولویت کاری قرار می‌گیرد.

تولیدکننده‌گان ترکیه متوجه شده‌اند که کیفیت، اصلی‌ترین دلیل محبوبیت این سریال‌ها در میان مردم کشورهای جهان است. در اولین اقدام دولت ترکیه یکی از تولیدکننده‌های بزرگِ سریال را وارد انجمن اقتصادی این کشور نمود. حضور عضوی این‌چنینی باعث می‌شود تولیدکننده‌گانِ محتوای تلویزیونی در کنار کارشناس‌های اقتصادی قرار گرفته و از شرایط مناسب برای فروش سریال‌ها باخبر شوند. در ادامه انجمنی متشکل از تهیه کننده‌ها، کارگردان‌ها و بازی‌گرهای مطرح تلویزیونی در ترکیه شکل گرفت تا نظارت بر کیفیت تولیدات داخلیِ تلویزیونی به شکل جدی انجام گردد.

دولت ترکیه بعد از به وجود آوردن شرایط اولیه، بودجه فوق‌العاده‌یی را در اختیار تهیه‌کننده‌های تلویزیونی قرار داد. هیچ‌کدام از شبکه‌های تلویزیونی در شرایط فعلی حاضر نمی‌شوند بودجه زیادی را به تولید سریالی اختصاص دهند که هنوز سرنوشت و آینده درست و مشخصی ندارد. در مقابل دولت، این ریسک را پذیرفته و با اختصاص بودجه‌های سرسام آور عملا راه را برای تولید سریال‌های طولانی هم‌وار کرده.

دولت اردوغان حتی گروهی متشکل از متخصص‌های این حوزه را گِرد آورده و از آن‌ها تشکلی ساخته تا به عنوان محقق و پروهش‌گر در این زمینه، از شرایط مناسب و موضوعات مورد پسند باخبر شده و آن اطلاعات‌ را در اختیار تولیدکننده‌ها قرار دهند.

سیاست، در تولید و فروش محتوای تلویزیونیِ ترکیه نقش بسزایی دارد. افراد حاضر در سیاست ترکیه هم‌واره سعی دارند با انجام مذاکرات همیشه‌گی محصولات فرهنگی خود را در اختیار دیگر کشورها قرار دهند. البته نباید از یک نکته کلیدی به راحتی گذشت، یکی از اصلی‌ترین دلایلی که طی سال‌های اخیر سطح کیفی سریال‌های ترکیه را افزایش داده، ارتباط مستقیمی با نیروی کارِ حرفه‌یی و تحصیل‌کرده دارد.

دولت در این میان نه‌تنها مراکز آموزشی خاصی را ایجاد کرده بل‌که سعی نموده با وارد کردن افراد باتجربه خارجی از دانسته‌های آن‌ها استفاده کند. استفاده از تمام نکات اشاره شده باعث گردیده تا اکنون سریال‌های ترکیه‌یی پا را فراتر از کشورهای آسیایی بگذارند و به خاک امریکا و افریقا و کشورهای اروپایی برسند.

چرایی محبوبیت سریال‌های ترکی در افغانستان

در حال حاضر، سرگرمیِ مسلط در میان خانواده‌ها در افغانستان، تماشای تلویزیون است.  به دلیل بیکاری و مشکلات متنوع و زیادی که مردم با آن‌ها مواجه هستند، خانواده‌ها کم‌تر این فرصت را دارند تا با هم بنشینند و صحبت کنند و معاشرت نمایند. اگر هم فرصتی باشد، آن‌را صرف تماشای تلویزیون می‌کنند. از آن‌جا که فرصت کمی برای بحث کردن درباره مسائل دارند و عموماً خسته هستند، سعی می‌کنند سهل‌الوصول‌ترین و راحت‌ترین راه را انتخاب نمایند؛ مانند تماشای سریال.

انتخاب نخستین و دیفالتِ مخاطب افغانستانی، از میان سریال‌های تلویزیونی، بدون تردید سریال‌های ترکی است. سبک موضوعی سریال‌های پربیننده و همه‌پسند در افغانستان بیش‌تر حول محور عاشقانه‌های‌داغ می‌چرخد.

سریال‌های تلویزیونی که بن‌مایۀ داستانی و قصه مهم آن‌ها را خانواده‌هایی که به‌خاطر عشق از هم پاشیده‌اند یا به هم رسیده‌اند، می‌سازند، حتی اگر سریالی پلیسی-جنایی باشد اگر در آن پیوسته در هر اپیزود قتل یا آدم‌ربایی هم اتفاق افتاده باشد نهایتا به عشقی منجر می‌گردد و داستان عاشقانه‌یی به ماجرا داده می‌شود. حتی سریال پر هزینه و پرط‌رف‌داری مثل «حریم سلطان» هم با درون مایه‌های تاریخی در نهایت داستان عشق سلطان به ملکه‌اش است که مخاطبِ افغانستانی را پای تماشای این سریال می‌نشاند.

مسوولانِ پخش در تلویزیونی‌های رتبه‌یک در کابل، همه‌ساله چندین فصل برای خرید محصولاتِ تلویزیونی ترکی، به این کشور سفر می‌کنند. اکثرا زمان‌های که مناسبت‌های شادی مثل اعیاد و نوروز و… از راه می‌رسد، مسوولین چینل در برخی تلویزیون‌های خصوصی در کشور برای خرید سریال‌های جدید ره‌سپار ترکیه می‌شوند و با هزینه‌های تا سقفِ صدهزار دالری و بیش از آن، محتوای تلویزیونی می‌خرند.

در سال‌های گذشته خیلی از سریال‌های که طرف‌داران بسیاری در ترکیه دارند، از سوی شبکه‌های تلویزیونی در امریکا و اروپا خریداری شده و در اختیار مخاطبان این شبکه‌ها قرار گرفت. حتی به تازگی خبری‌های منتشر گشته که تهیه کننده‌های سویدنی و انگلیسی قصد دارند داستان برخی سریال‌های تر کی را با رعایت حق کپی‌رایت مورد استفاده قرار داده و آن را در ساختاری مناسب با کشورشان تولید کنند.

دلیل دیگری که در محبوبیت سریال‌های ترکی در میان مردم افغانستان می‌توان برشمرد این‌است که، تشابه بسیار زیاد زندگی ترک‌ها به زندگی تماشاچیان افغانستانی‌شان، علائق، خرافات و سبک زندگی‌یی که در بعضی نقاط هم‌پوشانی دارد این دسته از تماشاچیان را با علاقه و حرارت پای خودشان میخ کوب کرده اند.

عاشقانه‌های ترکی معمولا سریع اتفاق نمی‌‌افتند و به نسبت هم‌تایان انگلیسی و امریکایی‌شان کندتر و کش‌دارتر هستند، چیزی‌که سلیقه و ذائقه افغانستانی‌ها بیش‌تر می‌پسندد سوز و گداز عشق و عاشقی و ناز معشوق و نیاز عاشق است. شاید هم یک دلیل این همه علاقه به سریال‌های ترکی، کم‌مهری و نبود عاطفه در زندگی مردمان افغانستان باشد که همواره به دلایل مختلف سرکوب شده و یا عشق ورزیدن آن‌گونه که می‎باید گناه، جرم و حتا شرم خانواده‌ها به شمار می‌رود.

میلاد فروَش

هم رسانی