از ۱۱۰ کیلومتر مربع ساحه سبز در گرم‌سیر هلمند، دولت تنها ۵ کیلومتر مربع را در اختیار دارد

۲۱ قوس ۱۳۹۶ هشدار

ولسوالی گرم‌سیر در ولایت هلمند، ۲۲ هزار کیلومتر مربع مساحت دارد. تنها یک صد و ده کیلومتر مربع آن ساحه سبز و بقیه دشت‌های خشک و ریگ‌زار است. بیشتر از نود و پنج درصد ساحات این ولسوالی در کنترول طالبان اند. آنچه مقام‌های امنیتی و مسوولان محلی این ولسوالی اعتراف می‌کنند، از ۱۱۰ کلیومتر ساحۀ سبز، دولت تنها بر ۵ کیلومتر مربع آن در این ولسوالی کنترول دارد.

حضور ضعیف و اندک دولت بر این ولسوالی را می‌توان در بازار مرکزی آن دید. از حدود ۱۲۰۰ دکان و فروش‌گاه، اکنون تنها ۲۰ دکان در پس کوچه‌های بازار هزار جفت این ولسوالی باز اند. مردم تمام ضرورت‌های شان را از همین بیست چند دکان فراهم می‌کنند. این وضعیت برای دولت افغانستان این وضعیت یک فاجعه است.

طالبان در ساحه کنترول خود در بیرون از بازار اصلی ولسوالی، بازار جداگانۀ را در منطقه امیرآغا ایجاد کرده اند. ۸۰۰ دکان در آنجا فعال اند و این گروه از این دکان‌ها مالیات و عشر نیز جمع آوری می‌کنند.

برعلاوه بازار هزار جفت، شش بازار دیگر در ولسوالی گرم‌سیر وجود دارد و بیش‌تر از چهار هزار دوکان در آن فعال اند. عواید و مالیات تمامی این دکان‌ها، از طرف شهرداری طالبان جمع آوری شده و حساب طالبان واریز می‌گردد.

در بازار اصلی که حالا بیشتر به خرابه‌ای می‌ماند، مردم و سربازان دیده می‌شوند. کودکان بیشتر اند. قسمت‌های زیادی از بازار که تعطیل است، تبدیل شده است به میدان بازی کودکان گرم‌سیری. آنها با توپ کرکیت در میانۀ بازار فوتبال بازی می‌کنند و تعداد اندک‌شان به مکتب نیز می‌روند.

تمام چشم و امید مردم به نظامیانی اند که گاهی برای خریداری به بازار می‌آیند اما بیشتر د سنگرهای شان اند. مردم این ولسوالی تمام توقع شان در شرایط کنونی، بزرگ‌تر شدن حلقۀ امنیتی در این ولسوالی اند. آرزوی مردم این است که طالبان بیشتر عقب زده شود و محاصرۀ این ولسوالی توسط طالبان، شکستانده شود.

البته که در شرایط کنونی این قصه تنها در حد یک آرزو باقی می‌ماند. زیرا نظامیان هنوز تصمیمی برای راه‌اندازی عملیات‌های تصفیوی ندارند.

امنیت ، معارف و صحت

با وجودی که هر آن احتمال یک حمله قدرت‌مند از سوی طالبان بر مرکز ولسوالی گرم‌سیر وجود دارد، اما مردم از وضعیت کنونی نسبت به چند ماه پیش راضی‌اند. پنج – شش ماه پیش، حتا همین ۲۰ دکان هم در بازار مرکزی این ولسوالی فعالیت نداشتند. مردم روزها و هفته‌ها بدون خرید ضروریاست شان، زندگی گذرانده اند.

این مساله را اختر محمد یک باشنده هزارجفت به هشدار می‌گوید. اما او انتظار دارد که دولت عملیاتی را راه اندازی کند و طالبان را از اطراف بازار دور بسازند.

فاصله بازار تا خط نخست طالبان در بیشتر قسمت‌ها، تا به ۵۰۰ متر می‌رسد. این مساله را زمانی که شب برسد، بهتر می‌شود درک کرد. زمانی که طالبان و نیروهای امنیتی، هم‌دیگر را با راکت و آرپی‌جی هدف قرار می‌دهند.

کلیم الله یک باشنده مرکز این ولسوالی به هشدار می‌گوید:” روزها وضعیت آرام است. اما هیچ اعتبار نیست. دولت و عساکر باید طالبان را از منطقه دور کنند. خانه های مردم در کمربند امنیتی قرار دارد. مردم به زندگی و روزگان‌شان رسیدگی نمی‌تواند.”

وضعیت معارف در این ولسوالی تعریف ندارد. تنها یک مکتبی که در مرکز این ولسوالی فعال است، فقط هفت صنف فعال دارد، آن‌هم با چهار معلم. بیشتر معلمین به وظایف شان حاضر نمی‌شوند. یا به دلیل این که معاش دریافت نمی‌کند و یا هم از ترس طالبان که روزی سر شان را نزنند.

این ولسوالی پیش از افتادن به دست طالبان، ۳۹ مکتب، که شامل یک لیسه مسلکی زراعت، ۸ لیسه عمومی و بقیه مکاتب متوسطه بودند. یک دارالمعلمین و یک باب مدرسه دینی نیز پیش از این در این ولسوالی فعال بودند.

در کنار این، ۱۲۰ صنف درسی محلی، با کمک مالی یونیسف و جی پی آی فعالیت داشتند که در کل، پانزده هزار دانش‌آموز در آن مصروف آموزش بودند. در کنار این، ۶۸ مدرسه دینی ثبت ناشده نیز در این ولسوالی فعالت داشتند.

اما اکنون همه یا بسته اند و یا هم مطابق اصول گروه طالبان فعالیت دارند.

در لیسه زراعت تنها کودکان خورد سال به شمول چند جوان دیده می‌شوند. اخترمحمد دانش‌آموز به هشدار می‌گوید:” شش معلم داشتیم. تنها یک معلم رسمی است بقیه قرار دادی و اجیر می‌باشند. دو معلم قراردی ما هم ترک وظیفه کرده اند. معاش شان را ندادند.”

این مکتب اکنون تنها چهار معلم دارد که باید هم‌زمان به هفت صنف درسی رسیدگی کنند. البته اگر  غیر حاضری نکنند. که در آن صورت همان چهار معلم نیز نیست.

مسوولان ریاست معارف هلمند نمی‌خواهند در مورد وضعیت معارف در ولسوالی گرم‌سیر چیزی بگویند.

بیشتر باشندگان مرکز این ولسوالی نا امن، در آرزوی ختم جنگ و عملی شدن پروژه های انکشافی از سوی دولت اند. خواستی که احتمالن در حد یک آرزو باقی خواهد ماند. یا دست کم حالا کمی زود به نظر می رسد که چنین اتفاقی در این ولسوالی بیفتد. این جا طالبان به گستردگی حضور دارند و پایگاه‌های قدرت‌مندی نیز در میان مردم دارند.

یک شفاخانه ۳۰ بستر که در مرکز این ولسوالی وجود دارد، بیست و چهار ساعت با امکانات ناچیز مصروف فعالیت است. بیشتر بیماران این شفاخانه را زنان تشکیل می‌دهند. زهرا یک بانوی جوان، حدود دو سال است که در این شفاخانه کار می‌کند. او از ولسوالی خاص ارزگان ولایت ارزگان به این ولسوالی در حال جنگ آمده است و به عنوان نرس در این شفاخانه کار می‌کند.

زهرا به هشدار می‌گوید:”زیادتر مشکلات زنان د شفاخانه ما، سرما خوردگی است. بخش‌های ولادت هم یگان تا داریم که به شفاخانه میاین. ما به خانواده‌ها مشوره هم میتیم که چه قسم به مسایل صحی خانواده و اولادای شان توجه کنند.”

کودکان سوء تغذیه پس از زنان، بیشترین مراجعه کنندگان این شفاخانه اند. مسوولان این شفاخانه می‌گویند روزانه بین ۳۰۰ تا ۴۵۰ نفر از نقاط مختلف این ولسوالی برای تداوی به این شفاخانه می‌آیند. تعداد کم شان نیاز به بستر دارند و اکثرا با تجویز دارو دوباره به خانه‌های شان می‌روند.

داکتر حبیب الله منیب رئیس شفاخانه هزارجفت می‌گوید، از جمع ۴۳ کارمند این شفاخانه، ۳۸ نفر به وظیفۀ شان حاضر می‌شوند. او می‌گوید، بیمارانی که مریضی شان پیشرفته‌تر باشند، را به مرکز لشکرگاه می‌فرستند. هر چند این شفاخانه یک بخش عاجل نیز دارد، اما این بخش تنها به زخمی‌های نیروهای امنیتی رسیدگی می‌کند.

ولسوالِ عاشق موسیقی

قریه‌های نزدیک بازار هزارجفت در مرکز ولسوالی گرم‌سیر، خط اصلی جنگ میان طالبان و سربازان امنیتی افغانستان است. فاصله بین دفتر ولسوالی تا سنگر طالبان، خیلی زیاد نیست. شمار اندک از ماموران دولتی همراه با ولسوال، روزانه مصروف کارهای اداری شان اند.

رفتن به دفتر ولسوال اما، مثل گذشتن از هفت خان رستم است. باید از چهار پاسگاه بازرسی بگذری تا به دفتر ولسوال برسی. تلاشی با دقت صورت می‌گیرد و تدابیر امنیتی بسیار شدید است.

بیشتر جنگ‌ها نیز میان طالبان و سربازان امنیتی پس از نماز شام آغاز می شود. این وضعیت تا چند ساعت ادامه دارد و دوباره جنگ تمام می‌شود. ولسوال مرد شوخ طبع است. بلندگوهای بزرگی در اتاق شخصی‌اش گذاشته و پس از فراغت از کار، موسیقی مورد علاقه‌اش را با صدای بلند می‌شنود.

سرابازان لوای چهارم قول اردوی ۲۱۵ میوند، در این ولسوالی مسوولیت تأمین امنیت مرکز ولسوالی را به عهده دارند. پانزده ماه پیش این سربازان از ولسوالی دلارام به گونۀ خدمتی به این جا آمدنه بودند، اما تا هنوز همین جا هستند.

آن‌چه منابع محلی به هشدار می‌گویند، دراین ولسوالی حدود ۷۰۰ نظامی ارتش، پولیس ملی، پولیس محلی، سربازان پولیس امنیت و نظم عامه و نیروهای امنیت ملی حضور دارند.

جنگ و وضعیت بد امنیتی برای این سربازان مجال این را نداده است که برای رخصتی به خانه‌های شان بروند. هیچ کس نمی داند در ساحات زیر کنترول طالبان وضعیت از چه قرار است. تنها برخی از سربازان می‌گویند که حکومت در آنجا با شیوۀ امارتی و شریعت طالبانی ادامه دارد. کشت، خرید و فروش تریاک عمده‌ترین کار مردم و افراد طالبان است.

در دفتر ولسوال اما وضعیت آن‌گونه که در بازار هزار جفت ترس ناک به نظر می‌رسد نیست. این جا زندگی جریان دارد، موسیقی است، خنده است و یک دنیا سرگرمی‌های دیگر.

عبدالعزیز صفدری

هم رسانی