فرصت‌های تازه برای گفتگوهای صلح و ابهامات فراه راه آن

۱۹ میزان ۱۳۹۷ هشدار

بار دیگر سخن از گفتگوها در باره صلح افغانستان بالا گرفته است. تفاوت این مرحله با مراحل دیگر این است که ایالات متحده آمریکا وارد این تلاش‌ها شده است زلمی خلیل‌زاد سفیر پیشین خود در کابل را نماینده ویژه در امور صلح افغانستان گمارده و آقای خلیل‌زاد همراه با نمایندگانی از کاخ سفید و وزارت دفاع ایالات متحده، سفر دوره‌ی خویش را آغاز کرده است. تاکنون با رهبران حکومت افغانستان و رهبران جهادی و چهره‌های سیاسی دیگر در کابل دیدار کرده اند با رهبران دولت پاکستان گفتگو نموده اند و از آنجا به عربستان سعودی رفته اند. قرار است با مقام‌های امارات متحده عربی نیز دیدار کنند و با مقام‌های کشور قطر و با اعضای دفتر طالبان در این  کشور  نیز صحبت نمایند.

زلمی خلیل‌زاد، درکابل گفته است که باید دولت و طالبان نمایندگان شان را برای شروع گفتگوهای صلح انتخاب کنند. پیش از این شورای عالی صلح گفته بود که حکومت افغانستان حاضر است بدون پیش شرط با طالبان در هرجایی که بخواهند گفتگو می‌کند اما طالبان در پاسخ ، به  موضع  قبلی شان تاکید می‌کنند که با دولت وارد مذاکره نمی‌شوند. می‌خواهند مستقیم با ایالات متحده آمریکا وارد گفتگو شوند. وزارت خارجه آمریکا نیز اعلام کرده بود که حاضر است با طالبان وارد مذاکره شود.

ایالات متحده، در حالی جدی تلاش می‌کند که گفتگوها در باره صلح افغانستان شروع شود و عملا خواسته است زمینه‎های گفتگوها را فراهم کند که از جنگ نیروهای آمریکایی در افغانستان به طولانی‌ترین جنگ این کشور، نامبرده می‌شود و تاکنون هزاران سرباز این کشور در افغانستان کشته شده اند و حضور نیروهای آمریکایی و ناتو در افغانستان وارد هفده‌همین سال خود شده است. جدا از اینکه که جنگ آمریکا در افغانستان فرساینده بوده و هزاران سرباز این کشور را قربانی کرده اما بارسنگین این جنگ را هنوز هم با کمک‌های  مالی به دولت، و حضور هزاران سربازش برای آموزش و تجهیز نیروهای افغانستان در مقابل طالبان حمل می‌کند. نیروهای رزمی آمریکایی و ناتو نیز از دوامدار شدن جنگ و حضور شان در افغانستان خسته شده اند.

مسئله دیگر این است که ایالات متحده آمریکا نمی‌تواند ادعا کند که نتیجه‎ی حضور نیروهایش در افغانستان منجر به از بین بردن تروریزم و زمینه‌های آن  شده است ؛ چون برعلاوه‎ی طالبان که اکنون بیشتر از گذشته قدرت مند شده است، بیش از بیست گروه تروریستی دیگر در افغانستان فعالیت دارند و دولت افغانستان علیرغم حمایت آمریکا و ناتو برای مقابله با این گروه‌ها با چالش بزرگ رو برواست. به طور کلی وضعیت در افغانستان بدتر از آن است که هفده سال پیش نیروهای آمریکایی و ناتو با شعار مبارزه با تروریزم و نابودی زمینه‌های آن وارد کشور شدند به این دلیل نیز آمریکا تلاش دارد برای هفده سال جنگ خود در افغانستان نتیجه مشخص پیدا کند.

فرماندهان نظامی آمریکایی و ناتو که در افغانستان ماموریت انجام داده اند به این دیدگاه اند که هفده سال جنگ آنها در افغانستان چندان نتیجه بخش نبوده باید به‌جای برخورد نظامی با طالبان ازگزینه‌های سیاسی و گفتگو نیز برای پایان این جنگ، استفاده می‌شد و پای آنها در جنگ افغانستان در این مدت گیر نمی‌ماند.

هرچند طالبان به طور علنی در موضع گیری‌های شان نرمش نشان نداده اند که می‌خواهد با امتیاز گیری بیشتر از جنگ دست بکشند؛ اما اینکه حاضر گردیده اند که با آمریکا گفتگو کنند، نشان می‌دهد که از جنگ خسته شده اند و از هفده سال جنگ داومدار که به اهداف سیاسی شان دست نیافته اند تجربه گرفته اند که دیگر نمی‌توانند با در نظر داشت حمایت گسترده سیاسی و مالی که از دولت کابل می‌شود و انزجاری که اکثریت مردم افغانستان از طالبان و اعمال سخت وخشونت آمیز آنها دارند، از طریق جنگ بتوانند دوباره حاکمیت را در افغانستان بگیرند. از این رو بی‌علاقه نیستند که با گزینه سیاسی از طریق گفتگو با آمریکا به دنبال اهداف شان باشند.

در جبهه دولت و مخالفان طالبان نیز تغییراتی به وجود آمده است. حلقاتی قومی در حاکمیت و بیرون از آن که طالبان را برادران ناراضی و مخالفان سیاسی می خوانند به این نظر اند که برای برنامه‌های بلند مدت سیاسی و زدن رقیبان سیاسی شان، کنار آمدن طالبان از راه گفتگو و سیاسی حتی که سبب امتیاز دادن بیشتر به طالبان شود به نفع آنهاست و از این رو علاقه مندی بیشتری دارند که مسئله‎ی طالبان به این صورت حل شود. سیاست‌گران دیگر و رهبران قومی و جهادی نیز به این نظر هستند که باید جنگ پایان یابد اما در مورد میکانیزم گفتگو و توافق با طالبان نگرانی دارند که باید گفتگوهای صلح همه جانبه بوده و در آن همه جریان‌ها و گروه‌های اجتماعی و سیاسی سهیم باشند تا گفتگوها درباره صلح، منجر به صلح دایمی و ثبات در افغانستان گردد.

کشورهای همسایه و منطقه که از طالبان حمایت می‌کنند نیز به این واقعیت واقف اند که امکان به قدرت رسیدن طالبان با در نظر داشت شرایط اجتماعی و سیاسی که در افغانستان به‌وجود آمده و این گروه ظرفیتی را برای رهبری جامعه افغانستان ندارد نیز علاقه‌مندند که یک دولتی که طالبان در آن سهم داشته باشند به نفع آنهاست.

همه‌ای آنچه گفته شد از زمینه‌های جدیدی است که اگر گفتگوهای صلح با حمایت قاطع ایالات متحده و با مدیریت درست راه بیفتد بیشتر از گذشته امیدواری را ایجاد می‌کند که حد اقل جنگ با طالبان پایان یابد و افغانستان فصل دیگری را آغاز کند اما در کنار این امیدواری، ابهام‌های نیز وجود دارد که این بار نیز گفتگوهای صلح آغاز نشود. این ابهام‌ها یکی تردید در مورد اراده قاطع آمریکا و صداقت آقای خلیل‌زاد می‌باشد دوم؛ نبود برنامه روشن صلح در دولت و این‌که باید گفتگو برای صلح چگونه باشد. سوم؛ همکاری صادقانه پاکستان و کشورهای‌های حامی طالبان است.

هنوز زوایای این بخش‌ها روشن نشده است. هرچند آمریکا تلاش‌هایش را برای گفتگوهای صلح آغاز کرده است اما روشن نیست که چه قدر اراده قطعی و صادقانه دارد که هم از طریق مذاکره و هم از طریق فشارهای سیاسی و خط سرخ نشان دادن به کشورهای حامی طالبان و خود این گروه ( طالبان)، در پی به نتیجه رسیدن این تلاش‌ها می‌باشد.

 دولت کابل به رهبری اشرف غنی نیز تاهنوز برنامه‎ی روشنی را برای زمینه ‌سازی گفتگو با طالبان ارائه نداده است و تنها اعلام آمادگی برای مذاکرات نموده است. پاکستان، عربستان سعودی، ایران، چین، روسیه و کشورهای دیگر نیز تاکنون قاطعانه روشن نکرده اند که برای گفتگوهای صلحی که آمریکا پیش قدم آن است چگونه همکاری می‌نمایند.

بشیر یاوری

هم رسانی