اگر جنبش قوی زنان در افغانستان بود، با خواهش و سفارش دادخواهی نمی‌کرد

۱۶ دلو ۱۳۹۷ هشدار

از دستاوردهای مهم در هژده سال گذشته آزادی‌های اجتماعی، توجه به حقوق بشر، حقوق زنان و تقویت جایگاه زنان در جامعه افغانستان است که پس از سقوط حاکمیت طالبان به‌وجود آمد. افغانستان درگیر هنجارها و مناسبات سنتی است که پیوند عمیق با ساختار قبیلوی و طبقاتی در این جامعه دارد.

زنان در چهارد‌هه جنگ در افغانستان، تنها از حقوق اجتماعی و سیاسی شان محروم نبوده؛ بلکه در محور تبعیض قرار داشته اند. پیشتر از آن نیز چنین بوده؛ اما تفاوت آن با دوره طالبان این است که نقض حقوق زنان از برنامه‌های رسمی حاکمیت طالبان بود. رفتارهای خشونت‌آمیز با زنان توسط حاکمیت رسمی طالبان صورت می‌گرفت. حق آموزش، انتخاب پوشش، کارکردن، حضور در جامعه و فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی از زنان گرفته شده بود.

 پس از دوره طالبان توجه به تغییر وضعیت زنان صورت گرفت. موانعی رسمی که در دوره طالبان وجود داشت، از میان برداشته شد و در عرصه قانون‌گذاری نیز تغییراتی به نفع زنان صورت گرفت. نهادهای مدافع حقوق زنان و حقوق بشر برای دفاع از حقوق زنان شکل گرفته و فعالیت می‌کنند. تمامی این‌ها ارزشمند بوده و حفظ آنها افغانستان را کمک می‌کند که مسیر پیشرفت را بپیماید.

با آن‌که در هژده سال گذشته نسلی از زنان به میدان آمده و در سازمان‌های دولتی و غیر دولتی به موقف‌های بهتری رسیده اند. گروه‌ها و سازمان‎‌های نیز به نام‌های “شبکه زنان” و “اتحادیه زنان” به‌وجود آمده و زنان زیادی به طور پراکنده برای دفاع از حقوق شان فعالیت می‌کنند. بحث حقوق زنان در رسانه‌ها و محافل روشنفکری افغانستان مطرح می‌شود؛ اما ظرفیت برای دفاع از ارزش‌های مدرن از جمله حقوق زنان و  ارزش‌های حقوق بشری در جامعه افغانستان هنوز ضعیف است.

بیشتر از سه ماه می‌شود که بحث صلح با طالبان داغ است. نظر طالبان در مورد حقوق زنان و ارزش‌های جدید روشن است. روایت این گروه از حقوق زنان تغییر نکرده، حقوق بشر و آزادی بیان را رد می‌کند و اصرار دارد که باید نظام سیاسی نیز مطابق به دیدگاه این‌گروه تغییر کند و آن را از پیش شرط‌های اصلی و خط سرخ اعلام می‌کند. به غیر از طالبان مذهب‌گرایان افراطی دیگری نیز هستند که خواست طالبان را به گونۀ دیگر مطرح می‌کنند.

کسانی که در دولت نقش دارند و یا رهبران سیاسی محسوب می‌شوند، دفاع از ارزش‌های جدید، حقوق زنان و حقوق بشر برای آنها اولویت ندارد به این نمی‌اندیشند که در فرایند گفت وگوهای صلح با طالبان، چگونه از آینده افغانستان و از ارزش‌های مدرن حمایت کنند. برای شان بسیار مهم است که در گفت و گوهای صلح چه امتیاز سیاسی را برای حفظ منافع و قدرت شان به‌دست بیاورند.

مسئله اصلی این است که نوگرایان و کسانیکه خواهان ارزش‌های جدید اند در حاشیه قرار دارند، هیچ نقشی را در گفت و گوهای صلح ندارند.

از آدرس روشفنکران با گرایش‌های متفاوتی که دارند، هنوز هیچ واکنشی نسبت به چگونگی گفت وگوهای صلح داده نشده است. در این میان، ” شبکه زنان افغانستان” که تعدادی زنان تحصیل کرده آن را رهبری می‌کنند با برگزاری نشست و نشر اعلامیه‌ای خواهان نقش زنان در گفت و گوهای صلح شده است.

شبکه زنان در اعلامیه‌ی که دیروز نشر کرده می‌گوید “جنبش قوی زنان در افغانستان وجود دارد.” اما این یک شعار است. هنوز جنبش زنان در افغانستان شکل نگرفته و دادخواهی زنان برای حقوق شان بسیار ضعیف است.  رویکردی که با آن دادخواهی می‌کنند با ماهیت دادخواهی یک جنبش زنانه بیگانه است. در اعلامیه شبکه زنان عنوان‌های مانند ” حضور زنان در مذاکرات صلح نباید به احزاب سیاسی محدود شود” ، ” صلح بدون حقوق بشر را نباید قبول کنید” ” نظام سیاسی را تغییر ندهید” آمده است.  در زیر این عنوان‌ها، اعضای شبکه زنان از شرکت کنندگان طرف مقابل طالبان در نشست مسکو، خواهش کرده نکاتی که آنها مطرح کرده اند را در نظر بگیرند. درحالی که چهره‌های مطرح طرف مقابل طالبان در این نشست کسانی اند که دیدگاه آنها با طالبان در بسیاری موارد تفاوت چندانی ندارد و این خواهش و سفارش‌ها نمی‌تواند متضمن حقوق زنان در گفت و گوهای صلح شود.

 زنان نباید سفارش و خواهش کنند که حضور آنها در گفت و گوهای صلح نادیده گرفته نشود یا از مردان خواهش کنند که حقوق زنان را نادیده نگیرند؛ بلکه باید قاطعانه برای گرفتن حقوق شان و یا نقش شان در صلح، سیاست و رهبری جامعه مبارزه کنند، تا آنها را به‌دست آورند.

بشیر یاوری

هم رسانی