۱۳۹۷؛ سال ستیز غنی با مخالفانش و انزوای حکومت در گفت وگوهای صلح

۲۹ حوت ۱۳۹۷ هشدار

چند ساعت به پایان سال ۱۳۹۷ باقی نمانده است. تلاش اشرف غنی برای تعضیف مهره‌های قدرت قومی، اختلاف سیاست‌گران با حکومت، برگزاری انتخابات پارلمانی، مطرح شدن خروج نیروهای امریکایی از افغانستان و آغاز مذاکرات صلح میان طالبان و امریکایی‌ها از مهمترین رویداد سیاسی، سال ۱۳۹۷ بود.

برخورد حکومت با مهره‌های قدرت قومی و فرماندهان مسلح غیردولتی

محمد اشرف غنی از زمانی‌که پنج سال پیش ریاست جمهوری افغانستان را گرفت، برای تقویت حکومت خویش تضعیف مهره‌های قدرت قومی و برکناری آنها از موقف‌های دولتی و نظامی را در دستور کار قرار داد.

به همین دلیل اشرف غنی با جنرال دوستم معاون نخست خود کنار نیامد و تلاش‎های صورت گرفت که قدرت آقای دوستم از طریق مخالفانش در شمال تضعیف شود. شکایت احمدایشجی از دوستم زمینه تضعیف قدرت دوستم و انزوای بیشتر او را فراهم کرد و در نتیجه دوستم، به ترکیه تبعید شد و به دنبال آن در تابستان امسال نظام‌الدین قیصاری فرد قدرتمند مورد حمایت دوستم، که فرماندهی نیروهای خیزش مردمی را برضد طالبان در شمال به‌عهده داشت، به اتهام اذیت مردم بازداشت شد.

بازداشت او سبب شد که اعتراضات گسترده در شمال برضد حکومت به‌وجودآید و در پی این اعتراضات، ادارات دولتی در شمال بسته شد و در نتیجه جنرال دوستم به پشتیبانی معترضان و مخالفان حکومت، تابستان امسال از ترکیه به افغانستان برگشت، اما همچنان خانه نشین باقی ماند.

عطا محمدنور والی پشین ولایت بلخ که در شمال نفوذ دارد، مرد دیگری بود که اشرف غنی در پی‌برکناری او از مقام ولایت بلخ بود. در روزهای نخست سال ۱۳۹۷ در نهایت در توافقی که میان عطا محمد نور با اشرف غنی انجام شد، در بدل واگذاری دو وزارت و چند مقام محلی ولایت بلخ، پس از یک ونیم دهه از حاکمیت بر ولایت بلخ کنار رفت. به جای او اسحاق رهگذر که او نیز تاجیک تبار و عضو جمعیت اسلامی و از نزدیکان عطا محمدنور است، والی بلخ تعیین شد. این توافق میان اشرف غنی و عطا محمدنور هرچند منجر به برکناری او از ولایت بلخ شد؛ اما اختلاف میان عطا محمدنور و حکومت را حل نکرد. در هفته گذشته، پس از برکناری اکرام سامع فرمانده پیشین پولیس ولایت بلخ و معرفی شدن عبدالرقیب مبارز به جای او، بار دیگر تنش میان حکومت و عطا محمد نور داغ شد، اما حکومت برنده این میدان شد.

از کارهای دیگر حکومت، تلاش برای بازداشت فرماندهان مسلح غیر دولتی بود که آنها را به اتهام مخالفت با دولت و اذیت و آزار مردم تحت پیگرد قرار داد. نظام الدین قیصاری، جنرال قریشی، عبدالغنی علی‌پور و چند فرمانده مسلح نیروهای موسوم به “خیزش مردمی” را بازداشت کرد. از میان آنها بازداشت نظام الدین قیصاری و علی‌پور، تظاهرات گسترده را در ولایت‌های شمالی، شهر کابل و بامیان به دنبال داشت. علی‌پور پس از چند روز در نتیجه فشارهای سیاسی و مردمی و دادن ضمانت به حکومت آزاد شد و به دنبال آن نظام الدین قیصاری نیز در نتیجه توافق میان جنرال دوستم در ماه‌های گذشته آزاد شد، اما از کابل نمی‌تواند بیرون برود.

آتش بس چند روزه با طالبان

در هفدهم جوزای امسال، نشست بزرگی عالمان مذهبی، در خیمه لویه جرگه در کابل، برگزار شد. شرکت کنندگان آن به غیر از قلمرو طالبان از سراسر افغانستان بودند. این نشست را شورای علمای افغانستان با حمایت شورای عالی صلح رهبری می‌کرد. شرکت کنندگان آن از طالبان و دولت افغانستان خواستند که هرچه‌زودتر جنگ را متوقف کنند. آنها حملات انتحاری و انفجاری را مغایر دین اسلام، حرام و گناه بزرگ اعلام کردند. در پایان این نشست، حمله انتحاری صورت و تعدادی در نتیجه آن کشته شدند.

به دنبال آن محمد اشرف غنی آتش‌بس موقت با طالبان را اعلام کرد. از نیروهای دولتی خواست که از بیست هفتم رمضان تا پنجم عید فطر،  با طالبان نجنگند و گفت، این آتش‌بس گروه داعش را شامل نمی‌شود.  طالبان نیز سه روز عید را آتش‌بس اعلام کرد و اشرف غنی پذیرش آتش بس را از جانب طالبان قدم بزرگ برای صلح یاد کرد.

طالبان در سه روز عید فطر، از سنگرهای شان در میان مردم در مسجدها و داخل شهرها، از جمله شهرکابل آمدند، با مردم دیدار کردند و تصویرهای مشترک گرفتند. پس از ختم این سه روز، طالبان آتش‌بس را ادامه ندادند و حملات شان بر نیروهای امنیتی را از سر گرفتند.

برگزاری انتخابات پارلمانی

انتخابات پارلمانی افغانستان که سه سال به دلیل جنجال‌های سیاسی و به بهانه اصلاح نظام انتحاباتی به تعویق افتاده بود، در ماه میزان امسال برگزار شد. جنجال‌های زیادی در مورد نحوه برگزاری انتحابات میان حکومت و احزاب و جریان‌های سیاسی به‌وجود آمد. معیار شرکت در این انتخابات، شناسنامه تعیین شد. پیش از برگزاری انتخابات، احزاب و جریان‌های سیاسی به نام “ائتلاف بزرگ سیاسی” دور هم جمع شدند و این ائتلاف، کمیسیون انتخابات را متهم کرد که نزدیک به صدهزار شناسنامه را تقلب کرده است. در نتیجه فشار احزاب، بایومتریک وارد سیستم انتخابات شد؛ اما از آن، در روند رای‌دهی، به درستی استفاده نشد.

 کمبود اوراق رای‌دهی و دیر باز شدن مراکز رای‌دهی، از نارسایی دیگر انتخابات پارلمانی بود که سبب تقلب‌های گسترده نیز گردید. به دلیل اعتراض گسترده نامزدان و بازشماری شدنِ برگه‌های رای‌دهی و مراکز رای‌دهی، اعلام نتایج انتخابات، ماه‌ها به تاخیر افتاد و در نتیجه رئیس جمهور اعضای کمیسیون انتخابات را برکنار کرد.

 قانون انتخابات تعدیل شد و اعضای کمیسیون‌های انتخاباتی این بار از میان نامزدان احزاب سیاسی و جامعه مدنی مطابق قانون جدید انتخابات، تعیین شدند. اما جنجال انتخابات پارلمانی همچنان ادامه دارد.

آغاز مذاکرات صلح میان امریکای‌ها و طالبان

اشرف غنی در دومین نشست کابل در نهم ماه حوت سال ۱۳۹۶ طرح صلح با طالبان را اعلام کرد و گفته بود بدون پیش شرط با این گروه وارد مذاکره می‌شود. در هرجا که طالبان بخواهد حکومت با آنها مذاکره می‌کند و می‌خواهد طالبان به گروه سیاسی مبدل شود. زمینه مشارکت طالبان در حکومت مساعدت می‌شود. طالبان باید قانون اساسی را بپذیرند.

 یک روز پس از این نشست، طالبان اعلام کرد که برای صلح مذاکره می‌کند؛ اما این مذاکره با دولت افغانستان نه بلکه با ایالات متحده خواهد بود. از این نقطه کلید مذاکرات صلح به‌حرکت در آمد.

آتش‌بس چند روزه در ماه جوزا سبب انگیزده‌دهی بیشتر برای شروع مذاکره با طالبان شد. مایک پمپئو وزیرخارجه امریکا در ماه سنبله به پاکستان سفر کرد و در اواخر همان ماه زلمی خلیل‌زاد به‌عنوان نماینده ویژه وزارت خارجه امریکا در امور صلح افغانستان، تعیین شد.

پس از آن زلمی خلیل‌زاد برای زمینه‌سازی مذاکره با طالبان و جلب حمایت کشورهای منطقه چند سفر منطقه‌ای و مذاکره با رهبران پاکستان، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر را انجام داد و به دنبال آن، اولین نشست میان زلمی خلیل‌زاد با نمایندگان طالبان و نمایندگان کشورهای پاکستان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی، در ابوظبی امارات متحده عربی برگزار شد. دولت افغانستان که پیش از این، یک هیأت صلح را مشخص کرده بود، این هیأت به امارات متحده عربی رفت؛ اما طالبان حاضر به گفت‌وگو با این هیأت نشدند و گفتند که با دولت مذاکره نمی‌کنند.

زلمی خلیلزاد تا حالا پنج بار با نمایندگان طالبان دیدار کرده است. در نشست پنجم میان امریکای‌ها و طالبان که در ششم ماه حوت در قطر برگزار شد، امریکایی‌ها و طالبان در مورد خروج نیروهای امریکای و اینکه طالبان رابطه شان را بالقاعده قطع کنند و از خاک افغانستان برضد امریکا و دیگر کشورهای استفاده نشود، توافق کردند.

نشست مخالفان حکومت با طالبان در مسکو

نشستی دو روزه در میانه ماه عقرب میان مخالفان حکومت و نمایندگان طالبان در مسکو برگزار شد. طالبان در این نشست یکبار دیگر تاکید کردند که با دولت افغانستان مذاکره نمی‌کند؛ اما با احزاب و گروه‌های سیاسی و شخصیت‌های مطرح افغانستان مذاکره می‌کنند. هیأت طالبان در این نشست به لغو تحریم‌ها بر این گروه و تغییر قانون اساسی افغانستان تاکید کرد. آنها گفتند حقوق زنان و آزادی‌های اجتماعی را مطابق ارزش‌های دین اسلام می‌پذیرند.

حامد کرزی، حنیف اتمر، عطا محمدنور، یونس قانونی، محمد محقق، اسماعیل خان و نمایندگانی احزاب سیاسیِ مخالف حکومت غنی، در آن شرکت کردند و با طالبان یکجا تاکید کردند که باید نیروهای خارجی از افغانستان خارج شوند. این در خواست درحالی مطرح شد که پیشتر دونالدترامپ رئیس جمهور امریکا بحث خروج نیمی از سربازان این کشور را از افغانستان مطرح کرده بود.

حکومت افغانستان هرچند از شروع مذاکرات صلح تلاش کرد که حمایت بیشتر از موضع خود را جلب کند و برای این هدف بورد مشورتی صلح متشکل از رهبران سیاسی تشکیل داد؛ اما مخالفان حکومت می‌گویند اشتباه اشرف غنی این‌است که می‌خواهد امور صلح را در انحصار داشته باشد. توافق دیدگاه میان حکومت و سیاسیونی که با اشرف غنی مخالف اند، وجود ندارد، هرچند که مخالفان غنی به حفظ قانون اساسی و دستاوردهای هجده ساله افغانستان تاکید می‌کنند.

انزوای دولت افغانستان در مذاکرات صلح

دولت افغانستان در تمامی نشست‌های صلح که میان طالبان و امریکایی‌ها برگزار شد، نقش نداشت. اما حکومت تاکید می‌کند، مذاکره امریکایی‌ها با طالبان یک بخش روند صلح است و جزئیات مذاکرات با دولت شریک ساخته می‌شود و مذاکرات امریکایی ها با طالبان در هماهنگی دولت افغانستان صورت می‌گیرد.

با آنکه زلمی خلیلزاد تلاش‌های نیز انجام داد که طالبان با دولت افغانستان مذاکره کند؛ اما طالبان حاضر به گفت‌وگو با دولت نشده است. انزوای دولت در مذاکرات امریکایی‌ها با طالبان، نگرانی بیشتر را در افغانستان به‌وجود آورده است.

در این میان، نگرانی مقام‌های دولت افغانستان از چگونگی مذاکرات میان طالبان و امریکایی بیشتر شده است. اظهارات حمدالله محب، مشاور امنیت ملی رئیس جمهور که هفته گذشته در واشنگتن به خبرانگاران گفته بود زلمی خلیلزاد می‌خواهد در افغانستان حکومت موقت تشکیل شود و خودش در رأس آن باشد، نشان داد که حکومت در جریان گفت‌وگوهای صلح قرار ندارد. این اظهارات با واکنش تند وزارت خارجه امریکا، مواجه شد و معاون وزارت خارجه این کشور، حمدالله محب را احضار کرد. آنها حمله به خلیلزاد را حمله به وزارت خارجه امریکا تعبیر کرده اند.

قصه به این جا ختم نشد. خبرگزاری رویترز دو روز پیش گزارش داد که دیوید هل، معاون سیاسی وزارت خارجه امریکا به اشرف غنی تلفنی گفته، پس از این مقام‌های سیاسی و نظامیان امریکایی با حمدالله محب مشاور امنیت ملی افغانستان کار نمی‌کنند.

  بایا صفدری  

هم رسانی