افراط گرایی مذهبی زیر پوست جامعه افغانستان را تسخیر کرده است

۱۸ حمل ۱۳۹۸ هشدار

 انستیتوت مطالعات استراتژیک نتیجه تحقیق تازه‌اش را به نشر رسانده که موضوع آن تاثیرگذاری تدریس مضمون ثقافت اسلامی در دانشگاه‌های افغانستان بوده و از این تحقیق نتیجه گرفته که تدریس این مضمون سبب رشد افراط‌گرایی مذهبی در دانشگاه‌های افغانستان شده است.

رامین کمانگر این پروهش را با استفاده از متن درسی این مضمون و مصاحبه با دانشجویان و استادان دانشگاه‌های کابل، هرات و ننگرهار، انجام داده است.

این پژوهشگر آموزه‌های تندروی اسلامی را از دورن متن درسی ثقافت اسلامی بیرون کرده که این متن‌ها نشان می‌دهد، در متن درسی این مضمون، پُر از آموزه‌های تندروی اسلامی بوده و به‌طور آشکارا در دانشگاه‌ها برای دانشجویان آموزش داده می‌شود. نظام جمهوری با ارزش‌های اسلامی تناقض دارد و بهترین الگوی نظام اسلامی از دید دانشجویان و استادان ثقافت، “خلافت اسلامی” و “امارت اسلامی” گفته شده است.

از یافته‌ها و آمارهای این تحقیق برداشت می‌شود که نیمی دانشجویان نظام سیاسی افغانستان را اسلامی نمی‌دانند.

الگوی خلافت، امارات و ولایت فقیه در میان دانشجویان پرطرفدار است. خلافت اسلامی از میان دو الگوی دیگر طرفدار بیشتری دارد، امارت اسلامی دومین و نظام ولایت فقیه، سومین الگوی پیشنهادی دانشجویان، برای اسلامی شدن نظام سیاسی افغانستان است.

یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، جمعیت اصلاح و اخوان المسلمین، امارت اسلامی طالبان و حزب‌التحریر در میان دانشجویان هوادار دارد. هواداران جمعیت اصلاح و اخوان المسلمین بیشتر است و ۱۸ درصدِ دانشجویان این سازمان افراطی مذهبی را برای تبلیغ مذهبی پسندیده اند.

 پنجاه‌و دو درصد دانشجویان، وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را وظیفه دولت می‌دانند. اگر این آمار درست باشد و مصاحبه‌کنندگان نیز آگاهانه پاسخ داده باشند، نشان می‌دهد، دانشجویان خواهان نوعی دولت اسلامی بوده که باید وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را انجام دهد. این درحالیست که از دید مصاحبه شدگان دولت افغانستان، ۴۵ درصد اسلامی است.

پیش از سال ۱۳۸۵ مضمون ثقافت اسلامی تا سمستر چهارم تدریس می‌شد اما در نتیجه‌ی فشارگروه‌های افراطی مذهبی و رهبران جهادی پارلمان تصویب کرد که این مضمون در تمامی رشته‌های دانشگاهی دوره لیسانس تدریس شود.

در دهه چهل و پنجاه خورشیدی، اسلام‌گرایی در دانشگاه کابل وجود داشت. دانشگاه کابل با دانشگاه الازهر مصر ارتباط داشت. دانشجویان دانشکده شرعیات، برای تحصیلات عالی به دانشگاه الازهر فرستاده می‌شد؛ به این صورت افکار سید قطب و اخوان المسلمین مصر، در آن زمان به افغانستان از طریق استادان دانشگاه شرعیات ترویج می‌شد. ربانی، سیاف، مجددی و کسانی دیگر احزاب اخوانی را تشکیل دادند. آنها در دانشگاه الازهر آموزش دیده بودند و در دانشگاه کابل تدریس می‌کردند. احزاب جهادی را همین‌ها به وجود آوردند و پس از تشکیل دولت جدید درکنفرانس بُن، مضمون ثقافت در نتیجه فشارهای همین رهبران جهادی و دیگر اسلام گرایانی که در حکومت قدرت و نفوذ داشتند به‌عنوان مضمون اساسی که باید در تمامی رشته‌ها تا پایان دوره لیسانس تدریس شود، شامل نصاب تحصیلات عالی افغانستان شد.

افراط‌گرایی مذهبی در این سال‌ها از طریق دانشکده شرعیات در دانشگاه‌های افغانستان، ترویج یافته و مهره‌های  حزب التحریر، داعش و طالبان به‌عنوان استاد در دانشگاه‌ها راه یافته و فعالیت می‌کنند. آنها با حمایت رهبران جهادی و اسلام‌گرایان به ترویج اسلام‌گرایی افراطی در میان دانشجویان می‌پردازند. هیچ نظارتی بر محتوای درسی مضمون ثقافت وجود ندارد و محتوای درسی این مضمون، از طریق دانشکده شرعیات به استادان مضمون ثقافت توزیع می‌شود و آنها به دانشجویان تمامی رشته‌های دانشگاه آموزش می‌دهند.

اسلام گرایان در مدیریت نهادهای دولتی و آموزشی افغانستان نقش بسیار بالا دارند. از ترس آنها تکنوکرات‌هایی که مدیریت نهادهای علمی و حتی رهبری دولت را پیش می‌برند، نمی‌توانند محدودیت و نظارت را بر محتوای درسی مضمون ثقافت اسلامی وضع کنند و تئوری پردازان اسلامی‌گرایی رادیکال را از دورن نهادهای فرهنگی و تصفیه کنند.

با توجه به این واقعیت در یک و نیم دهۀ گذشته افراط گرایی مذهبی از طریق ثقافت اسلامی و استادان دانشگاه در نهادهای آموزشی و اکادمیک افغانستان تبلیغ و آموزش داده شده و سبب گسترش این تفکر در میان دانشجویان بوده است.

وضعیت در دانشگاه‌های غیردولتی بدتر از دانشگاه‌های دولتی است. در دانشگاه‌ها و مکتب‌های خصوصی هیچ معیاری برای استادی در نظر گرفته نمی‌شود. ملاهای افراطی که نه مکتب خوانده و نه دانشگاه، به‌عنوان استاد ثقافت اسلامی و علوم دینی، تدریس می‎‌کنند و در یک و نیم‌‎دهه گذشته از دانشگاه‌های کابل، ننگرهار دانشگاه‌های غیردولتی استادان مضمون ثقافت که برای داعش، حزب‎التحریر فعالیت می‎کردند و دانشجویان را برای انتحارکردن تشویق می‌نمودند، بازداشت شده است.

 تندروی اسلامی تنها در دانشگاه‌های افغانستان ترویج نمی‌شود. در هزاران مدرسه و هزاران مراکز دینی و آموزشی به طور وحشت‌ناک توسط گروه‌های افراطی ـ  مذهبی و آموزگاران آنها آموزش داده شده و ترویج می‌شود.

افراط گرایی، زیر پوست جامعه افغانستان قدرتمند شده و به صورت بسیارگسترده توسط سازمان‌ها و نهادهای گروه‌های قدرتمند اسلام‌گرای داخلی و خارجی وکشورهای اسلامی مانندِ عربستان سعودی، پاکستان و ایران تقویت می‌شود و هزینه ایجاد این مراکز را این منابع پرداخت می‌کنند.

با آنکه رهبران دولت افغانستان می‌دانند، در دانشگاه کابل و دانشگاه های دیگر افغانستان و مراکز آموزشی، افراط‌گرایی ترویج می‌شود؛ اما نسبت به جلوگیری و کنترول آن برنامه ندارد و با چشم پوشی در ترویج آن نقش دارد. باید این رویکرد خنثی و منفعل تغییرکند. باید از محتوای مضمون ثقافت و دیگر مضامین درسی نظارت شود و تمامی آموزه‌های تندوری اسلامی از متن درسی دانشگاه‌ها و مکتب‌ها برداشته شده و مدارس مذهبی نیز ثبت شده و محتوای درسی آنها تغییرکند. باید تمامی استادان دانشگاه‌ها که با گروه‌های مانند حزب التحریر، طالبان، القاعده ارتباط داشته باشند، از کار برکنار شوند.

بشیر یاوری

هم رسانی